Przerost dziąseł związany z aparatem ortodontycznym – przyczyny i leczenie

Czym jest przerost dziąseł związany z aparatem ortodontycznym?

Zauważyłeś, że podczas noszenia aparatu ortodontycznego Twoje dziąsła stały się opuchnięte i powiększone? To prawdopodobnie przerost dziąseł – częste powikłanie leczenia, które nieleczone może prowadzić do poważniejszych problemów zdrowotnych. Sam aparat nie jest bezpośrednią przyczyną przerostu, jednak jego elementy, takie jak zamki czy łuki, ułatwiają gromadzenie się płytki nazębnej. Przerost należy odróżnić od przejściowego obrzęku, który może pojawić się na początku leczenia. Jest to stan postępujący, w którym dziąsła rozrastają się, często zakrywając korony zębów i elementy aparatu.

Objawy przerostu dziąseł – jak je rozpoznać?

Wczesne rozpoznanie przerostu dziąseł jest bardzo ważne. Niepokojącym sygnałem jest zmiana ich wyglądu: stają się intensywnie czerwone, błyszczące i nabrzmiałe, co kontrastuje ze zdrową, bladoróżową tkanką. Charakterystycznym objawem jest również krwawienie. Zauważasz krew podczas szczotkowania, nitkowania, a nawet jedzenia? To wyraźny znak, że w dziąsłach świadczy o stanie zapalnym. Z czasem przerośnięta tkanka tworzy tzw. kieszenie rzekome – patologiczne przestrzenie, które stają się siedliskiem bakterii i jeszcze bardziej komplikują higienę. W początkowej fazie przerost dziąseł często nie powoduje bólu. Możesz jednak odczuwać pewien dyskomfort, uczucie napięcia lub zwiększoną wrażliwość na dotyk i zmiany temperatury. Nieleczony przerost pogarsza estetykę i może zakłócać leczenie ortodontyczne, utrudniając prawidłowe przesuwanie zębów.

Przyczyny przerostu dziąseł u osób noszących aparat

Przerost dziąseł u osób noszących aparat rzadko ma jedną przyczynę. Zwykle jest to splot kilku czynników, z których najważniejszym jest niedostateczna higiena jamy ustnej. Innym czynnikiem jest mechaniczne drażnienie – elementy aparatu mogą ocierać i uciskać dziąsła. U niektórych pacjentów przyczyną bywa reakcja alergiczna na materiały (np. nikiel, chrom, akryl), objawiająca się przerostem, pieczeniem lub metalicznym posmakiem w ustach.

Jak zmiany hormonalne wpływają na przerost dziąseł?

Na stan dziąseł wpływają również czynniki ogólnoustrojowe, a w szczególności zmiany hormonalne. Wahania poziomu estrogenów i progesteronu (np. w okresie dojrzewania, ciąży czy cyklu miesiączkowego) sprawiają, że dziąsła stają się bardziej ukrwione i silniej reagują na obecność płytki bakteryjnej. Hormony rzadko są jednak jedynym winowajcą. Działają raczej jak katalizator, który nasila reakcję zapalną wywołaną przez bakterie. Gdy dołożymy do tego trudności z higieną przy aparacie, powstaje idealne środowisko dla rozwoju przerostu.

Leczenie przerostu dziąseł – metody i zalecenia

Leczenie przerostu dziąseł zależy od stopnia zaawansowania problemu. Zawsze zaczyna się od profesjonalnej higienizacji (skaling i piaskowanie), która usuwa główną przyczynę – płytkę bakteryjną i kamień. W wielu przypadkach już te działania wystarczą, by zahamować dalszy rozrost tkanki. Jeśli metody zachowawcze nie przynoszą rezultatów, a przerost jest znaczny, konieczna może być interwencja chirurgiczna. Najczęściej stosuje się dwa zabiegi:

• Gingiwektomia – polega na chirurgicznym usunięciu nadmiaru tkanki dziąsłowej w celu przywrócenia jej zdrowego konturu.
• Gingiwoplastyka – to zabieg modelujący, który nadaje dziąsłom prawidłowy kształt, często wykonywany łącznie z gingiwektomią.

Obie procedury przynoszą natychmiastowy efekt i ułatwiają dbanie o higienę, co pozwala na bezproblemową kontynuację leczenia.

Chirurgia dziąseł – kiedy jest konieczna?

Interwencję chirurgiczną rozważa się, gdy metody zachowawcze zawodzą. Staje się ona konieczna, gdy rozrost tkanki uniemożliwia skuteczne czyszczenie zębów, a głębokie kieszonki dziąsłowe stają się rezerwuarem bakterii podtrzymującym przewlekły stan zapalny. Kolejnym wskazaniem jest sytuacja, w której przerośnięte dziąsła zaburzają leczenie ortodontyczne, np. blokując przesuwanie zębów. W takich przypadkach zabieg staje się niezbędny do kontynuacji terapii.

Higiena jamy ustnej przy aparacie ortodontycznym

Kluczem do uniknięcia przerostu dziąseł jest profilaktyka. Skrupulatna higiena stanowi fundament zdrowych dziąseł podczas leczenia ortodontycznego i najlepszą obronę przed gromadzeniem się płytki bakteryjnej. Podstawą jest dokładne szczotkowanie zębów po każdym posiłku, a co najmniej dwa razy dziennie. Niezbędne są do tego specjalistyczne akcesoria:

• Szczoteczka ortodontyczna – z rowkiem w kształcie litery V, ułatwiającym czyszczenie wokół zamków.
• Szczoteczki międzyzębowe (wyciorki) – do czyszczenia przestrzeni pod drutem i między zębami.
• Nici dentystyczne – ze specjalną, usztywnioną końcówką do przewlekania pod aparatem.
• Irygator – urządzenie, które strumieniem wody pod ciśnieniem wypłukuje resztki jedzenia i płytkę bakteryjną z trudno dostępnych miejsc.

Równie ważna jest odpowiednia dieta – unikanie twardych i lepkich pokarmów (np. orzechów, karmelu) ogranicza ryzyko uszkodzenia aparatu i gromadzenia się resztek. Niezbędne są także regularne wizyty kontrolne u ortodonty oraz profesjonalna higienizacja co kilka miesięcy.

Jak dbać o dziąsła z aparatem ortodontycznym?

Aby zachować zdrowe dziąsła podczas noszenia aparatu ortodontycznego, konieczna jest szczególna dbałość o higienę jamy ustnej. Resztki jedzenia łatwo zatrzymują się wokół zamków i łuków, co zwiększa ryzyko stanów zapalnych oraz krwawienia dziąseł. Regularne i dokładne szczotkowanie zębów, nitkowanie (przy użyciu nici ortodontycznej lub irygatora) oraz stosowanie płynów antybakteryjnych pozwala zapobiegać odkładaniu się płytki nazębnej i rozwojowi chorób dziąseł. Ważne są także regularne wizyty kontrolne u ortodonty i stomatologa, które pozwalają wcześnie wykryć ewentualne problemy

Skutki nieleczonego przerostu dziąseł

Ignorowanie przerostu dziąseł prowadzi do poważnych komplikacji, które mogą nie tylko zniweczyć efekty leczenia ortodontycznego, ale i spowodować trwałe szkody w jamie ustnej. Początkowo pojawiają się ból i krwawienie, a codzienne czynności, jak szczotkowanie, wywołują dyskomfort. Z czasem może pojawić się również nadwrażliwość zębów, a postępujący stan zapalny może prowadzić do zaniku kości, która utrzymuje zęby.

Jakie są powikłania przerostu dziąseł?

Jednym z najpoważniejszych powikłań jest tworzenie się głębokich kieszonek dziąsłowych. Stają się one rezerwuarem dla bakterii, a ich skuteczne oczyszczenie jest niemal niemożliwe. To błędne koło, które podtrzymuje przewlekły stan zapalny. Utrzymujący się stan zapalny może prowadzić do zniszczenia włókien utrzymujących ząb w zębodole (tzw. kliniczna utrata przyczepu) oraz do recesji dziąseł, czyli ich cofania się i odsłaniania wrażliwych korzeni zębowych.